Kumulatywna ochrona wzorów przemysłowych

Kilka dni temu Trybunał Sprawiedliwości wydał ciekawe orzeczenie w sprawie Flos SpA przeciwko Semeraro Casa e Famiglia SpA, przy udziale Assoluce – Associazione nazionale delle Imprese degli Apparecchi di Illuminazione, (sprawa C‑168/09, wyrok z dnia 27 stycznia 2011), poprzedzone opinią rzecznika generalnego Yves’a Bota, przedstawioną w dniu 24 czerwca 2010. Rzecz dotyczyła lamp (jak na zdjęciu), ale przee wszystkim interpretacji artykułu 17 dyrektywy 98/71 z dnia 13 października 1998 w sprawie prawnej ochrony wzorów, zatytułowanego „Stosunek do prawa autorskiego”, który brzmi następująco:

„Wzór, chroniony prawem z rejestracji lub prawem państwa członkowskiego [chroniony prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego], zgodnie z niniejszą dyrektywą, korzysta również z ochrony przewidzianej przez prawo autorskie tego państwa członkowskiego od dnia stworzenia wzoru lub jego utrwalenia w dowolnej formie. Zakres i warunki, zgodnie z którymi taka ochrona jest przyznana, łącznie z poziomem wymaganej oryginalności, są określane przez państwo członkowskie”.

Końcowe wnioski brzmia następująco:

1)      Artykuł 17 dyrektywy 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego wyłączającym spod ochrony na podstawie prawa autorskiego tego państwa członkowskiego wzory, które były chronione prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego i które stały się własnością publiczną przed dniem wejścia w życie tych przepisów, mimo że spełniają one wszystkie przesłanki wymagane do korzystania z takiej ochrony.

2)      Artykuł 17 dyrektywy 98/71 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego wykluczającym – albo przez znacznej długości okres dziesięciu lat, albo całkowicie – spod ochrony na podstawie prawa autorskiego wzory, które mimo że spełniają wszystkie przesłanki wymagane do korzystania z takiej ochrony, stały się własnością publiczną przed dniem wejścia w życie tych przepisów, wobec każdej osoby trzeciej, która produkowała i sprzedała w tym państwie członkowskim produkty wykonane według wspomnianych wzorów, i to bez względu na datę, w której te działania były dokonywane.

Ale dużo ciekawiej jest nieco wcześniej, zwłaszcza w punktach 36 – 44, które przytaczam in extenso:

Co się tyczy drugiego założenia, czyli założenia, zgodnie z którym wzory stały się własnością publiczną ze względu na okoliczność, że ochrona wynikająca z rejestracji przestała wywoływać skutki, należy przypomnieć, że o ile art. 17 zdanie pierwsze dyrektywy 98/71 stanowi, że „wzór chroniony prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego korzysta również z ochrony przewidzianej przez prawo autorskie tego państwa członkowskiego od dnia stworzenia wzoru lub jego utrwalenia w dowolnej formie, o tyle art. 17 zdanie drugie pozwala państwom członkiem na określanie zakresu i warunków, zgodnie z którymi taka ochrona jest przyznana, łącznie z poziomem wymaganej oryginalności.

Jednakże tego zdania drugiego nie można interpretować w ten sposób, że państwom członkowskim przysługuje możliwość przyznawania lub nieprzyznawania ochrony na podstawie prawa autorskiego wzorowi chronionemu prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego, gdy wzór ten spełnia wspomniane warunki uzyskania ochrony.

Z art. 17 tej dyrektywy, a dokładniej z zastosowania określenia „również” widniejącego w zdaniu pierwszym tego artykułu, wynika bowiem w sposób jasny, że ochrona na podstawie prawa autorskiego powinna zostać przyznana wszystkim wzorom chronionym prawem z rejestracji w danym państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego.

Chęć prawodawcy Unii dotycząca udzielania tej ochrony wynika ponadto z motywu 8 dyrektywy 98/71, który w braku harmonizacji prawa autorskiego ustanawia zasadę kumulowania ochrony według szczególnego prawa o ochronie zarejestrowanych wzorów oraz według prawa autorskiego.

Ponadto możliwość określenia przez państwa członkowskie zakresu i warunków, zgodnie z którymi jest przyznawana ochrona na podstawie prawa autorskiego, nie może również dotyczyć czasu trwania tej ochrony, który to czas trwania był przedmiotem harmonizacji na poziomie Unii w dyrektywie 93/98.

W tym względzie art. 1 ust. 1 dyrektywy 93/98 przewiduje ochronę na podstawie prawa autorskiego utworu literackiego lub artystycznego w rozumieniu art. 2 Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych w okresie życia autora tego utworu i przez okres 70 lat, licząc od dnia jego śmierci. Artykuł 10 ust. 2 tejże dyrektywy stanowi, że ten okres ma zastosowanie do wszystkich utworów i przedmiotów, które podlegały ochronie w co najmniej jednym państwie członkowskim w dniu 1 lipca 1995 r. na podstawie prawa autorskiego.

Wynika z tego, że na mocy art. 17 dyrektywy 98/71 wzory, które były chronione prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego i które spełniały warunki przyznania ochrony na podstawie prawa autorskiego przewidziane przez państwa członkowskie, w szczególności warunki dotyczące poziomu oryginalności, oraz dla których okres ustanowiony w art. 1 dyrektywy 93/98 w związku z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy jeszcze się nie zakończył, powinny korzystać z ochrony na podstawie prawa autorskiego tego państwa członkowskiego.

W tym względzie, jak stwierdził Trybunał w pkt 18–20 wyroku z dnia 29 czerwca 1999 r. w sprawie C‑60/98 Butterfly Music, Rec. s. I‑3939, z art. 10 ust. 2 dyrektywy 93/98 w sposób jasny wynika, że stosowanie okresu ochrony przewidzianego przez tę dyrektywę może powodować w państwach członkowskich, których ustawodawstwo przewidywało krótszy okres ochrony, ponowne objęcie ochroną utworów lub przedmiotów, które stały się własnością publiczną. Trybunał uznał, że konsekwencja ta wynika z wyraźnej woli prawodawcy Unii i że rozwiązanie to zostało przyjęte w wymienionym w szczególności w motywie 2 tejże dyrektywy celu jak najszybszego osiągnięcia harmonizacji przepisów krajowych regulujących okresy ochrony na podstawie prawa autorskiego i praw pokrewnych i w celu uniknięcia sytuacji, w której niektóre prawa w niektórych państwach członkowskich wygasły, podczas gdy w innych są chronione.

Należy uznać, że ten tok rozumowania powinien także mieć zastosowanie w odniesieniu do ponownego objęcia ochroną na podstawie prawa autorskiego wzorów uprzednio chronionych na podstawie innego prawa własności intelektualnej. W świetle motywów 2 i 3 dyrektywy 98/71 przepisy krajowe ją transponujące nie mogą bowiem wykluczać – bez negatywnych skutków dla jednolitego stosowania tej dyrektywy na całości obszaru Unii oraz dla funkcjonowania rynku wewnętrznego w odniesieniu do towarów obejmujących wzory – ochrony wzorów na podstawie prawa autorskiego, które chociaż stanowiły własność publiczną przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, spełniają w tej dacie wszystkie przesłanki wymagane do korzystania z takiej ochrony.

W rezultacie na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 17 dyrektywy 98/71 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego wyłączającym spod ochrony na podstawie prawa autorskiego tego państwa członkowskiego wzory, które były chronione prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego i które stały się własnością publiczną przed dniem wejścia w życie tych przepisów, mimo że spełniają one wszystkie przesłanki wymagane do korzystania z takiej ochrony.

Podkreślenie powyżej jest moje. A zwracam na nie uwagę, choćby dlatego, że polskiej doktrynie (dominuje?) takie mniej więcej stanowisko, jakie ostatnio zaprezentował dr Kępiński w swojej monografii, na grudnie art. 116 naszej ustawy Prawo własności przemysłowej, który brzmi tak oto:

Art. 116. Ochrona praw majątkowych do utworu, przewidziana w przepisach prawa autorskiego, nie ma zastosowania do wytworów wytworzonych według wzoru przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa z rejestracji udzielonego na taki wzór.

Na bazie zacytowanego przepisu dr Jakub Kępiński pisze następująco:

Ostatecznie uważam, że polska regulacja jest poprawną implementacją Dyrektywy. Wydaje się, że możliwość określenia zakresu (extent) ochrony utworów wzornictwa przemysłowego obejmuje także swobodę w określeniu czasu trwania ochrony autorskich praw majątkowych. Polski ustawodawca zakres uregulował przez wyłączenie ochrony autorskich praw majątkowych do wytworów wytworzonych według wzoru przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa z rejestracji udzielonego na taki wzór. Skłaniam się nawet ku stanowisku, że ochrona prawnoautorska w stosunku do wzorów przemysłowych powinna zostać wyłączona, a wprowadzenie przez polskiego ustawodawcę ograniczenia ochrony autorskich praw majątkowych do okresu maksymalnie 25 lat jest właściwym krokiem ku takiemu wyłączeniu [J. Kępiński, Wzór przemysłowy i jego ochrona w prawie polskim i wspólnotowym, Warszawa 2010, rozdział V pkt 6.3.3.]

Czy więc w świetle orzeczenia w sprawie Flos, to stanowisko ulegnie zmianie?

Możliwość komentowania jest wyłączona.

« »